Arquivo Antón Ferreira - galiciasuroeste

Title
Vaya al Contenido

Arquivo Antón Ferreira

Arquivo 2020
por Antón Ferreira Lorenzo

Jerónimo Adrover, fotografado en maio de 1991 (Foto Antón Ferreira)

No ano 1992, a xuíz de primeira instancia, encargada do rexistro civil de Tui, Rosa María Freire Pérez, fai público o expediente gubernativo de rectificación de erros materiais cometidos en diversas inscricións de nacemento e matrimonio, obrantes no Rexistro Civil da Guarda. O expediente afecta ao apelido Adrover, nas súas diferentes variacións, para substituílo por unha única forma: a de Adrover.
 
Trátase dun apelido de orixe alacantino con diferentes escritas, explicadas xa en 1972 por José Luis Lomba Alonso nun traballo publicado no Libro-programa das Festas do Monte. “Actualmente na Guarda, principalmente nol barrio mariñeiro, abunda muitísimo o apelido Adrover. Se calqueira de nós preguntasemos aos interesados como é o seu apelido, uns dirán que Adrover; outros, Aldrover, como regra xeral”. E contionúa o estudoso guardés,. “Se se indaga máis, nos seus carnés de identidade, partidas de nacemento, actas matrimoniais, bautismos, e actas de defunción, tamén aparecen estas variacións mencionadas”.
 
Non é nada estraño que dous irmáns teñán distinas grafías para o que tiña que ser unha mesma forma de apelido, aínda que tan legal sexa unha coma outra, porque así constan no Rexistro Civil.
 

A orixe deste apelido na Guarda, explica o mencionado Lomba Alonso, remóntase a 1880. Nesta encóntrase cumprindo o servizo militar no barco “Trincadura Centinela”, nas augas do río Miño, un tal Pedro Adrover Pousada, natural de Villajoyosa (Alacant), sde 20 anos de idade, fillo de Jerónimo e Manuela, os dous da localidade alacantina.

Este Pedro Adrover, casou pronto coa guardesa, Rosa Rey Táboas, filla de Bernardo Rey Sastre y Sereno e de Rita Táboas.

Do matrimonio de Pedro Adrover con Rosa Rey, naceron quince fillos, dos que tres morreron sendo nenos. Cando o “tío” Pedro finou, o 25 de outubro de 1932, deixaba vivos quince fillos: Carolina, Valentín, María, Marcelino, Ramón, Estefanía, Cándida, Isabel, Bernardo, Rita, Jerónimo e Castro.

Nas partidas de nacemento destes fillos, nados na rúa da Trinchera, Malteses, Rosa, Baixo Muro e a Cal, encóntrase as seguintes variacións.Adroguer, unha vez; Adrover, seis veces; Androver, unha vez; Aldrover, cinco veces; Aldrobé, unha vez, e Aldobé, unha vez.

Pero danse outras variacións curiosas. Por exemplo, a primeira filla, Carolina, aparece no Rexistro Civil como Adroguer; na partida de bautismo, é Androver, e na súa defunción (26/02/1946) como Adrover.

Outro caso. A Isabel, no Rexistro Civil inscríbena como Aldrover, e ao casar (12/06/1915), aparece como Androver. E podíamos seguir.
As causas destas anomalía hai que buscalas, por unha parte, na mala información das persoas que ían a declarar os nacementos, coma avós ou veciños. Por outra, nos rexistros civís tomábanse por este tempo os nomes de oído, e diante da mala pronunciación do declarante e sen a ulterior comprobación do escribinte, motivaron estas diferenzas actuais que, previo un expediente, se poden subsanar. Nembargantes, hai que facer notar que o “tío” Pedro cando foi a declarar o nacemento de algúns dos fillos, sempre dixo Adrover.

Para estar máis seguros da verdadeira grafía do apelido, o concello de Villajoyosa, nun oficio remitido, sinala: Negociado: secretaría. Número 506. En atención a su carta del actual, he de significarle que el apellido existente en este término municipal es únicamente Adrover, sin que exista ninguna de las variaciones que en su carta expresa. Villajollosa a 27/01/1972. El secretario”.

Publicado o 11 de febreiro de 1992





D. Hermelindo Portela Gómez
 
Nacido o 16 de novembro de 1918 fixo os seus primeiros estudos na escola de D.ª Laura Vicente Neira, continuando logo na de D. Manuel Rodríguez Sinde, a quen estivo sempre moi agradecido e de quen foi gran valedor, non en van foi o organizador dos actos e homenaxes dedicados a perpetuar a súa memoria. Cursa estudos de bacharelato no Colexio dos Xesuítas da Pasaxe, rematándoos en Curia (Portugal), toda vez que os xesuítas trasladáranse alí. Fai estudos de medicina en Santiago, exercendo a súa profesión na Guarda.
 
Falecía na súa casa da rúa Puerto Rico o 8 de xaneiro de 2003, ós 84 anos, unha persoa que marcou boa parte da historia da Guarda na segunda metade do pasado século, logo dunha longa vida profesional como médico ó servizo dos seus conveciños.
 
Como médico de cabeceira ou médico de familia (nunca tivo mellor definición a profesión de D. Hermelindo), atendeu a miles de pacientes (a toda A Guarda e dores), tanto no Sistema Nacional de Saúde como na súa consulta particular, neste último caso sen ter en conta de se tiñan cartos para pagarlle os seus servizos ou non. Foi nomeado médico de asistencia Pública Domiciliaria, logo foi tamén director do Centro Secundario de Hixiene Rural, pasando a prestar servizos no Instituto Social da Mariña e na Seguridade Social. Trala súa xubilación mantivo durante algún tempo a consulta privada, tanto particular como domciliaria.
 

Inauguración da Praza de Abastos, acompañado do Excmo. Sr. Gobernador Civil, do párroco de A Guarda,
D Francisco Saa Aldir, e demais autoridades
 
A súa preocupación polos enfermos e polos nenos, lévao a promover a habilitación do Centro de Alimentación Infantil, inaugurado o 28 de febreiro de 1952; dedica especial atención ós enfermos aquecidos de tuberculose (el mesmo padecera unha longa enfermidade), conseguindo a escasa penicilina que había naquel momento a través de axudas de guardeses do exterior, por medio da colaboración da Junta de Socorro a Pobres y Enfermos Necesitados de La Guardia. Foi gran impulsor do funcionamento da Cociña Económica, que tanto fixo polos rapaces da Guarda de mediados do século pasado.
 


Moi interesado no desenvolvemento do seu pobo, foi alcalde entre 1949 e 1959, construíndo diversas fontes, tan necesarias naquela época, fai a reforma do mercado de abastos e aproba a apertura da Estrada de Circunvalación ó Trega.
 

 
Inaugura a rúa da República Dominicana; durante o seu mandato constrúense as Vivendas Sociais de Fedorento e dótase ó pobo do abastecemento de auga dende Os Casas.
 
Inaugurou como alcalde as novas instalacións do Estadio do Tecla. Foi Presidente das “Festas do Monte Santa Trega” e o derradeiro presidente da “Sociedad Pro-Monte». Na súa etapa de alcalde presidiu a chegada da imaxe da Virxen de Fátima, dende Portugal, e a reliquia de Santa Trega, dende Tarragona.
 
Persoal e profesionalmente, este guardés ilustre, que tantas relacións deixou para a historia da Guarda, e que tanto aportou ás vidas particulares de moitos guardeses, é digno merecedor dun recoñecemento institucional por parte dos seus conveciños, representados pola Corporación Municipal, que acordou nomealo “Fillo Predilecto do Concello de A Guarda”, aprobado no Pleno en sesión celebrada o 28 de febreiro do 2003, como público recoñecemento ós méritos acadados a través das actividades desenvolvidas en pro dos intereses humanos e sociais neste pobo. Sinalar o día 26 de marzo, ás vinte horas, para a entrega dunha placa conmemorativa deste nomeamento, que se fará efectiva á súa familia nun acto solemne no salón de Plenos da Casa Consistorial.

Folleto: "Nomeamento de D- Hermelindo POrtela como Fillo Predilecto da Guarda"
Ano 2004
13 de xullo: 20 anos da moción de censura ao alcalde
José Manuel Domínguez Freitas
por Antón Ferreira



O 13 de xullo de 2000, José Manuel Domínguez Freitas, alcalde socialista, e o goberno bipartito, PSOE-BNG, entregan o goberno local a outro bipartito: PP-EU/IU. As eleccións de 1999 deran 6 concelleiros ao Partido Popular; 3, ao PSdeG-PSOE; 2, a BNG, e 2, a EU-IU, o que permitiu “consolidar”, un bloque de esquerdas (socialistas, nacionalistas e comunistas) que por primeira vez, en 20 anos de democracia, retiraba a confianza á dereita.


 
Apenas tres meses despois as fendas no goberno comenzan a facerse evidentes, e a rutura “anunciábase” con antelación o 22 de outubro dese mesmo ano, 1999, cando Esquerda Unida-Izquierda Unida, formando aínda parte do tripartito (PSOE-BNG-EU) adopta “a decisión de facer públicas tódalas diferenzas, explicando as razóns do porqué se está en contra ou a favor dos acordos que se tomen no Concello.” ‘Curiosamente’, tan só 18 días antes, na sesión plenaria do 4 de outubro, Rodríguez Fariñas aludindo a unha información aparecida nalgún medio de comunicación, garantizaba a unidade do tripartito: “O Sr. Rodríguez Fariñas”, recóllese na acta, “quere deixar claro ante a situación plantexada nesta fin de semana por un medio de comunicación, que non coincide en absoluto coa realidade da situación do grupo de goberno, e polo tanto que quede claro que a pesares dos debates que poidan xurdir, a unidade de acción conxunta deste tripartito está garantida”.  
 
O 8 de novembro de 1999 os concelleiros Celso Juan Rodríguez Fariñas e Isabel Lidia González Alonso, anuncian e presentan por escrito (RE 4203 no portelo do Concello) a súa retirada do equipo de Goberno, unha renuncia que deixa a un bipartito en minoría, con só 5 membros, fronte a unha oposición que totaliza 8 concelleiros, número suficiente para que na rúa, e no mesmo equipo de Goberno, xa se fale dunha próxima moción de censura, pero que xa “era cantada” prácticamente desde que se soubo a formación do tripartito, non esquezamos que estamos nun pobo de 10.000 habitantes onde, como se acostuma a dicir, “aquí nos coñecemos todos”.
 
Rafael Louzán Abal, presidente provincial do Partido Popular, afirmaba 19 días antes do 13 de xullo, que o PP estudiaría a posible moción de censura do PP e IU que poría fin ao mandato do socialista Domínguez Freitas, e a Comisión Local do Partido Socialista, reclama á dirección do Partido Popular “a desautorización expresa da censura, pra que non teña nada que ver con pseudorrepresentantes públicos, volubles, incoherentes, inmaduros; en definitiva, con felóns que pensan que en política vale todo”.



Tras rexeitar PP e EU-IU o Orzamento presentado polo Grupo de Goberno, o alcalde anuncia unha “cuestión de confianza vinculada á aprobación do Orzamento Xeral do Concello para o ano 2000”. O 2 de xullo de 2000 debátese esta cuestión, explicando o alcalde “que os presupostos xa foron amplamente debatidos no Pleno anterior e foron rexeitados, cabendo só dúas saídas: ou seguir cos presupostos prorrogados ou presentar unha cuestión de confianza”. Podería terse prorrogado o orzamento pero, como explicou Domínguez Freitas, “significaría que determinadas obras, sobre todo os investimentos, non se poderían levar a cabo”, polo que polo ben da Guarda, era mellor formular “unha cuestión de confianza”. Alonso Riego, reitera o rexeitamento do seu grupo a apoiar o orzamento “porque non son os presupostos que o meu grupo leva no programa de goberno”. Rodríguez Fariñas, non fai uso da palabra. Rosa Darriba, portavoz do BNG, alude a que non lle deron ao Grupo de Goberno posibilidade de traballar cuns orzamentos propios, pois os que estaban a empregar eran os aprobados polo anterior goberno, entón presidido por Purificación Álvarez Álvarez. E remataba Domínguez Freitas as intervencións, sinalando que nas negociacións dos orzamentos “o Grupo Popular non aportou nin unha soa idea nas moitas reunións mantidas”. Votada a moción de confianza, é rexeitada pola oposición con oito votos en contra; cinco concelleiros fano a favor. Era o anuncio anticipado e firme da moción de censura.

Na Praza do Reló hai unha concentración que apoia ao goberno ‘progresista’. Rosa Darriba diríxese aos reunidos: “...Riego nunca foi capaz de asumir a derrota, chegando mesmo a inventarse que lle faltaban 100 votos da amigración e daquela, mesmo pedía que se repetisen as eleccións, que os tribunais lle denegaron (...). Fariñas entrou forzado no goberno municipal e no pouco tempo que estivo fixo máis por desfacelo que por tirar para diante (...). Non nos bota o pobo da Guarda, bótanos un felón que se aproveita dos votos que lle deu a esquerda para unirse á dereita...”
 
O Consello Comarcal do BNG, a través do seu responsable, Rafael Martínez Calzado, emitía o 5 de xullo un comunicado no que xa se daba por feita a moción de censura contra o alcalde socialista, José Manuel Domínguez Freitas, e por extensión, contra o goberno PSdeG-BNG: “a moción de censura presentada vén traicionar a vontade que o pobo manifestara nas furnas e como consecuencia dunha ambición desmedida do PP por ocupar o poder a costa do que sexa, formalizando un pacto antinatura que o tempo dirá o custe que vai ter para A Guarda e a que intereses obedece”.



O 13 de xullo de 2000, cun salón de Plenos no que era imposible avanzar un paso, coa praza do Reló tomada por partidarios do Goberno local e simpatizantes da oposición, e moitas, moitas caras descoñecidas, falábase da presenza de persoas alleas ao concello “que foran transportadas”, íase debatir a Moción do Censura. Eran as 12 do mediodía cando, declarada aberta a sesión, e formada a mesa de idade constituída por José Vicente Ferreira, que a preside como concelleiro de maior idade, e Montserrat Magallanes Álvarez, concellleira de menor idade, excluídos o alcalde, José Manuel Domínguez Freitas, e o candidato á Alcaldía, José Luis Alonso Riego, e actuando como secretario Juan Alberto Santos Carrero, pásase a tratar o único punto: “Moción de censura ó alcalde D. José Manuel Domínguez Freitas”. Escoitánse voces de “traidor” dirixidas ao concelleiro de EU-IU. Hai tensión e presión na sala, e na praza.
 
O secretario do concello le o texto da moción asinada polos seis concelleiros do PP o os dous de EU-IU: “...Que como el Pleno de la Corporación de ese Ayuntamiento en su sesión celebrada el día 02-06-2000 rechazó, por la mayoría absoluta de los ocho votos en contra de los concejales arriba expresados, la cuestión de confianza vinculada a los presupuestos anuales del 2000, presentada por el actual alcalde D. José Manuel Domínguez Freitas, es por lo que de conformidad con lo dispuesto en los artículos 108-1 del Reglamento de Organización y Funcionamiento y Régimen Jurídico de las Entidades Locales ROF) aprobado por RD 2568/1986, de 28 de noviembre y 197.Bis 5 de la Ley Orgánica 5/1985 de 19 de junio del Régimen Electoral General (LOREG) y dentro del plazo legal conferido al efecto (1 mes desde que se votara el rechazo), proponen y presentan esta MOCIÓN DE CENSURA para ser destituido el citado alcalde y ser proclamado para tal cargo el candidato que a continuación se incluirá… En la presente se incluye como candidato a la Alcaldía el concejal D. José Luis Alonso Riego…”.
 


Na quenda de intervencións, Domínguez Freitas explicaba a intención do equipo de Goberno de aprobar aqueles orzamentos para o ano 2000, mantendo encontros cos grupos da oposición tentando chegar a acordos para que Partido Popular e Esquerda Unida manifestasen as súas prioridades e lograr uns presupostos consensuados “pero foi imposible, xa que a oposición solo puxo trabas”.
 
Nas vísperas, unha resolución de EU-IU, abría una posibilidade de continuidade para o bipartito: a cambio da retirada dos orzamentos, EU-IU non apoiaría a moción.
 
E o alcalde, en nome do bipartito, “como mostra de boa vontade, retiramos os presupostos”. Alonso Riego rexeita intervir no seu turno. Fariñas, entre outras calificacións, considera que “a situación política no concello da Guarda está tan deteriorada que isto en vez de ser a representación do pobo, é un mal circo”.
 
Rosa Darriba, portavoz nacionalista, insistía en manter a porta aberta ó diálogo “que se nos pide desde a direccion de EU-IU, dispostos a retirar os presupostos, mantemos a palabra e o compromiso adquirido coa dirección de EU-IU pasando por riba de intereses partidistas”. O portavoz socialista, Miguel Español, na súa intervención concluía con que “este pacto (PP-EU/IU non é un pacto pola Guarda, senón que é froito doutros intereses, o tempo desvelará a verdadeira razón deste pacto sen razón”.
 


E chégase á votación da Moción de Censura contra o primeiro alcalde socialista na democracia: oito votos apoian a moción; cinco rexéitana. José Luis Alonso Riego é proclamado alcalde da Guarda o 13 de xullo de 2000. Veciños presentes na sala lanzan de novo moedas aos concelleiros de ‘esquerda” coautores da moción de censura. Os edís de EU-IU, Celso Rodríguez Fariñas e Lidia González Alonso, que días despois compartirán goberno co Partido Popular, aguantan estoicamente a increpación de gran parte do público que acupa o salón de plenos. Hai algún amago de agresión entre o público intervindo a Policía Local que tenta calmar os ánimos e evitar que a situación pase a maiores.
 
A saída do concello, os edís nacionalistas e socialistas acuden ao cemiterio da Guarda onde na Fosa Común e sobre as tumbas de destacados republicanos que foron vítimas da represión frnquista, depositan flores como símbolo de desagravio trala entrega do goberno a forzas políticas da dereita.

Para o xa ex-alcalde Domínguez Freitas “Os concelleiros de Esquerda Unida convertéronse en representantes públicos ilexítimos, vulnerando a vontade dos que confiaron neles para impedir dar a Alcaldía ao Partido Popular”, e o ex-alcalde anunciaba algo máis para tranquilidade dos populares: “Se o PP quedase en minoría, co actual EU-IU da Guarda non nos cabe ningún tipo de pacto e, polo tanto, o Grupo Municipal Socialista non asinará nunca con Celso e con Lidia ningunha moción de censura”. Tiña o ex-alcalde tamén palabras, neste caso de agradecemento para o BNG “foi un excelente compañeiro de viaxe. Non teño máis que palabras de agradecemento polos compañeiros nacionalistas, pola súa lealdade, polo seu traballo, polo seu bo facer”.
 
Na noite de luns, 17, ao martes, 18, aparecen pintadas anónimas nas sedes do PP, EU, Pavillón de Deportes da Sangriña, paredes e contendores, con ameazas e insultos aos concelleiros de ámbalas dúas formacións, e apoiando a Domínguez Freitas.
 
Rodríguez Fariñas, malia asegurar que contaba co refrendo de 24 dos 32 militantes que a formación tiña na Guarda, coñecería o 19 de xullo, a decisión do Consello Político Nacional de Esquerda Unida-Izquierda Unida, que reunido en Santiago, toma o acordo de expulsar, por infraccións que merecen o cualificativo de moi graves, aos dous concelleiros que facilitaron a caída do primeiro goberno de esquerdas na Guarda despois da ditadura, e Celso Rodríguez Fariñas, que ademais era membro do Consello, e Isabel Lidia González Alonso, deixan de pertencer a Esquerda Unida.
 
Coa expulsión os dous edís presentaríanse nos seguintes procesos electorais baixo distintas siglas, depois de pasar como Iniciativa Veciñal do Baixo Miño (2003), serían Terra Galega (2007) e máis recentemente, Converxencia Galega (2011 ata a actualidade).
 
A censura da Guarda e os efectos na política autonómica
 
A moción de censura da Guarda influiría nas relacións entre o entón presidente da Xunta de Galicia, Emilio Pérez Touriño, e o secretario xeral do PP, Jesús Palmou. Para Touriño, a moción promovíase “desde o transfuguismo”, de modo que o PP rompía o compromiso ao que chegaran todos os partidos para erradicar estas prácticas. Para Palmou, “na Guarda non houbo transfuguismo”; Pérez Touriño aseguraba nun medio escrito que “Palmou rompeu a súa palabra pois me comunicara a súa postura en contra da moción de censura na Guarda”; Jesús Palmou respondíalle “que a situación da Guarda era de desgoberno”.


 
Nas seguintes elección municipais, na que se repetiron os candidatos e prácticamente as listas, tanto o PP como os ex EU-IU, apenas tiveron un leve descenso no número de votos recibidos, que foron máis importantes no BNG, que perdeu case o 50 por cento dos apoios, mentres o PSdeG-PSOE, creceu en votos superando o 80 por cento dos conseguidos npos anteriores comicios, pasando dos 1.341 recibidos en 1999 aos 2.435 nas municipais de 2003, e aumentando aínda máis esta cantidade nas eleccións de 2007, onde os socialistas acadaron a maioría absoluta con 3.009 apoios, que lle deron 9 concelleiros; debacle do PP, hasta os 1.390 votos, quedando con 5 edís, o número máis baixo da dereita que gobernara durante os últimos 28 anos, lixeira subida do BNG, iniciando a recuperación, e novo descenso dos ex EU-IU, que deixaron as siglas de Iniciativa Veciñal do Baixo Miño, para ser Terra Galega.
 
20 anos despois da Moción de Censura, Domínguez Freitas, José Luis Alonso Riego e Rosa Darriba Calviño, xa non forman parte da Corporación. Somentes Celso Rodríguez Fariñas, agora baixo as siglas de Converxencia Galega, mantense como concelleiro con 456 votos nas últimas eleccións celebradas.

Bibliografía
Actas municipais de diferentes sesións Plenarias e de Comisión de Goberno
Entrevistas da época
Notas de prensa das distintas formacións
Lecturas públicas de comunicados

Regreso al contenido