Arquivo Antón Ferreira - galiciasuroeste

Title
Vaya al Contenido

Arquivo Antón Ferreira

Arquivo 2020
por Antón Ferreira Lorenzo

Jerónimo Adrover, fotografado en maio de 1991 (Foto Antón Ferreira)

No ano 1992, a xuíz de primeira instancia, encargada do rexistro civil de Tui, Rosa María Freire Pérez, fai público o expediente gubernativo de rectificación de erros materiais cometidos en diversas inscricións de nacemento e matrimonio, obrantes no Rexistro Civil da Guarda. O expediente afecta ao apelido Adrover, nas súas diferentes variacións, para substituílo por unha única forma: a de Adrover.
 
Trátase dun apelido de orixe alacantino con diferentes escritas, explicadas xa en 1972 por José Luis Lomba Alonso nun traballo publicado no Libro-programa das Festas do Monte. “Actualmente na Guarda, principalmente nol barrio mariñeiro, abunda muitísimo o apelido Adrover. Se calqueira de nós preguntasemos aos interesados como é o seu apelido, uns dirán que Adrover; outros, Aldrover, como regra xeral”. E contionúa o estudoso guardés,. “Se se indaga máis, nos seus carnés de identidade, partidas de nacemento, actas matrimoniais, bautismos, e actas de defunción, tamén aparecen estas variacións mencionadas”.
 
Non é nada estraño que dous irmáns teñán distinas grafías para o que tiña que ser unha mesma forma de apelido, aínda que tan legal sexa unha coma outra, porque así constan no Rexistro Civil.
 




A orixe deste apelido na Guarda, explica o mencionado Lomba Alonso, remóntase a 1880. Nesta encóntrase cumprindo o servizo militar no barco “Trincadura Centinela”, nas augas do río Miño, un tal Pedro Adrover Pousada, natural de Villajoyosa (Alacant), sde 20 anos de idade, fillo de Jerónimo e Manuela, os dous da localidade alacantina.

Este Pedro Adrover, casou pronto coa guardesa, Rosa Rey Táboas, filla de Bernardo Rey Sastre y Sereno e de Rita Táboas.

Do matrimonio de Pedro Adrover con Rosa Rey, naceron quince fillos, dos que tres morreron sendo nenos. Cando o “tío” Pedro finou, o 25 de outubro de 1932, deixaba vivos quince fillos: Carolina, Valentín, María, Marcelino, Ramón, Estefanía, Cándida, Isabel, Bernardo, Rita, Jerónimo e Castro.

Nas partidas de nacemento destes fillos, nados na rúa da Trinchera, Malteses, Rosa, Baixo Muro e a Cal, encóntrase as seguintes variacións.Adroguer, unha vez; Adrover, seis veces; Androver, unha vez; Aldrover, cinco veces; Aldrobé, unha vez, e Aldobé, unha vez.

Pero danse outras variacións curiosas. Por exemplo, a primeira filla, Carolina, aparece no Rexistro Civil como Adroguer; na partida de bautismo, é Androver, e na súa defunción (26/02/1946) como Adrover.

Outro caso. A Isabel, no Rexistro Civil inscríbena como Aldrover, e ao casar (12/06/1915), aparece como Androver. E podíamos seguir.
As causas destas anomalía hai que buscalas, por unha parte, na mala información das persoas que ían a declarar os nacementos, coma avós ou veciños. Por outra, nos rexistros civís tomábanse por este tempo os nomes de oído, e diante da mala pronunciación do declarante e sen a ulterior comprobación do escribinte, motivaron estas diferenzas actuais que, previo un expediente, se poden subsanar. Nembargantes, hai que facer notar que o “tío” Pedro cando foi a declarar o nacemento de algúns dos fillos, sempre dixo Adrover.

Para estar máis seguros da verdadeira grafía do apelido, o concello de Villajoyosa, nun oficio remitido, sinala: Negociado: secretaría. Número 506. En atención a su carta del actual, he de significarle que el apellido existente en este término municipal es únicamente Adrover, sin que exista ninguna de las variaciones que en su carta expresa. Villajollosa a 27/01/1972. El secretario”.

Publicado o 11 de febreiro de 1992


 


D. Hermelindo Portela Gómez
 
Nacido o 16 de novembro de 1918 fixo os seus primeiros estudos na escola de D.ª Laura Vicente Neira, continuando logo na de D. Manuel Rodríguez Sinde, a quen estivo sempre moi agradecido e de quen foi gran valedor, non en van foi o organizador dos actos e homenaxes dedicados a perpetuar a súa memoria. Cursa estudos de bacharelato no Colexio dos Xesuítas da Pasaxe, rematándoos en Curia (Portugal), toda vez que os xesuítas trasladáranse alí. Fai estudos de medicina en Santiago, exercendo a súa profesión na Guarda.
 
Falecía na súa casa da rúa Puerto Rico o 8 de xaneiro de 2003, ós 84 anos, unha persoa que marcou boa parte da historia da Guarda na segunda metade do pasado século, logo dunha longa vida profesional como médico ó servizo dos seus conveciños.
 
Como médico de cabeceira ou médico de familia (nunca tivo mellor definición a profesión de D. Hermelindo), atendeu a miles de pacientes (a toda A Guarda e dores), tanto no Sistema Nacional de Saúde como na súa consulta particular, neste último caso sen ter en conta de se tiñan cartos para pagarlle os seus servizos ou non. Foi nomeado médico de asistencia Pública Domiciliaria, logo foi tamén director do Centro Secundario de Hixiene Rural, pasando a prestar servizos no Instituto Social da Mariña e na Seguridade Social. Trala súa xubilación mantivo durante algún tempo a consulta privada, tanto particular como domciliaria.
 

Inauguración da Praza de Abastos, acompañado do Excmo. Sr. Gobernador Civil, do párroco de A Guarda,
D Francisco Saa Aldir, e demais autoridades
 
A súa preocupación polos enfermos e polos nenos, lévao a promover a habilitación do Centro de Alimentación Infantil, inaugurado o 28 de febreiro de 1952; dedica especial atención ós enfermos aquecidos de tuberculose (el mesmo padecera unha longa enfermidade), conseguindo a escasa penicilina que había naquel momento a través de axudas de guardeses do exterior, por medio da colaboración da Junta de Socorro a Pobres y Enfermos Necesitados de La Guardia. Foi gran impulsor do funcionamento da Cociña Económica, que tanto fixo polos rapaces da Guarda de mediados do século pasado.
 


Moi interesado no desenvolvemento do seu pobo, foi alcalde entre 1949 e 1959, construíndo diversas fontes, tan necesarias naquela época, fai a reforma do mercado de abastos e aproba a apertura da Estrada de Circunvalación ó Trega.
 

 
Inaugura a rúa da República Dominicana; durante o seu mandato constrúense as Vivendas Sociais de Fedorento e dótase ó pobo do abastecemento de auga dende Os Casas.
 
Inaugurou como alcalde as novas instalacións do Estadio do Tecla. Foi Presidente das “Festas do Monte Santa Trega” e o derradeiro presidente da “Sociedad Pro-Monte». Na súa etapa de alcalde presidiu a chegada da imaxe da Virxen de Fátima, dende Portugal, e a reliquia de Santa Trega, dende Tarragona.
 
Persoal e profesionalmente, este guardés ilustre, que tantas relacións deixou para a historia da Guarda, e que tanto aportou ás vidas particulares de moitos guardeses, é digno merecedor dun recoñecemento institucional por parte dos seus conveciños, representados pola Corporación Municipal, que acordou nomealo “Fillo Predilecto do Concello de A Guarda”, aprobado no Pleno en sesión celebrada o 28 de febreiro do 2003, como público recoñecemento ós méritos acadados a través das actividades desenvolvidas en pro dos intereses humanos e sociais neste pobo. Sinalar o día 26 de marzo, ás vinte horas, para a entrega dunha placa conmemorativa deste nomeamento, que se fará efectiva á súa familia nun acto solemne no salón de Plenos da Casa Consistorial.

Folleto: "Nomeamento de D- Hermelindo POrtela como Fillo Predilecto da Guarda"
Ano 2004
 
 

 
 
 
13 de xullo: 20 anos da moción de censura ao alcalde
José Manuel Domínguez Freitas
por Antón Ferreira



O 13 de xullo de 2000, José Manuel Domínguez Freitas, alcalde socialista, e o goberno bipartito, PSOE-BNG, entregan o goberno local a outro bipartito: PP-EU/IU. As eleccións de 1999 deran 6 concelleiros ao Partido Popular; 3, ao PSdeG-PSOE; 2, a BNG, e 2, a EU-IU, o que permitiu “consolidar”, un bloque de esquerdas (socialistas, nacionalistas e comunistas) que por primeira vez, en 20 anos de democracia, retiraba a confianza á dereita.


 
Apenas tres meses despois as fendas no goberno comenzan a facerse evidentes, e a rutura “anunciábase” con antelación o 22 de outubro dese mesmo ano, 1999, cando Esquerda Unida-Izquierda Unida, formando aínda parte do tripartito (PSOE-BNG-EU) adopta “a decisión de facer públicas tódalas diferenzas, explicando as razóns do porqué se está en contra ou a favor dos acordos que se tomen no Concello.” ‘Curiosamente’, tan só 18 días antes, na sesión plenaria do 4 de outubro, Rodríguez Fariñas aludindo a unha información aparecida nalgún medio de comunicación, garantizaba a unidade do tripartito: “O Sr. Rodríguez Fariñas”, recóllese na acta, “quere deixar claro ante a situación plantexada nesta fin de semana por un medio de comunicación, que non coincide en absoluto coa realidade da situación do grupo de goberno, e polo tanto que quede claro que a pesares dos debates que poidan xurdir, a unidade de acción conxunta deste tripartito está garantida”.  
 
O 8 de novembro de 1999 os concelleiros Celso Juan Rodríguez Fariñas e Isabel Lidia González Alonso, anuncian e presentan por escrito (RE 4203 no portelo do Concello) a súa retirada do equipo de Goberno, unha renuncia que deixa a un bipartito en minoría, con só 5 membros, fronte a unha oposición que totaliza 8 concelleiros, número suficiente para que na rúa, e no mesmo equipo de Goberno, xa se fale dunha próxima moción de censura, pero que xa “era cantada” prácticamente desde que se soubo a formación do tripartito, non esquezamos que estamos nun pobo de 10.000 habitantes onde, como se acostuma a dicir, “aquí nos coñecemos todos”.
 
Rafael Louzán Abal, presidente provincial do Partido Popular, afirmaba 19 días antes do 13 de xullo, que o PP estudiaría a posible moción de censura do PP e IU que poría fin ao mandato do socialista Domínguez Freitas, e a Comisión Local do Partido Socialista, reclama á dirección do Partido Popular “a desautorización expresa da censura, pra que non teña nada que ver con pseudorrepresentantes públicos, volubles, incoherentes, inmaduros; en definitiva, con felóns que pensan que en política vale todo”.



Tras rexeitar PP e EU-IU o Orzamento presentado polo Grupo de Goberno, o alcalde anuncia unha “cuestión de confianza vinculada á aprobación do Orzamento Xeral do Concello para o ano 2000”. O 2 de xullo de 2000 debátese esta cuestión, explicando o alcalde “que os presupostos xa foron amplamente debatidos no Pleno anterior e foron rexeitados, cabendo só dúas saídas: ou seguir cos presupostos prorrogados ou presentar unha cuestión de confianza”. Podería terse prorrogado o orzamento pero, como explicou Domínguez Freitas, “significaría que determinadas obras, sobre todo os investimentos, non se poderían levar a cabo”, polo que polo ben da Guarda, era mellor formular “unha cuestión de confianza”. Alonso Riego, reitera o rexeitamento do seu grupo a apoiar o orzamento “porque non son os presupostos que o meu grupo leva no programa de goberno”. Rodríguez Fariñas, non fai uso da palabra. Rosa Darriba, portavoz do BNG, alude a que non lle deron ao Grupo de Goberno posibilidade de traballar cuns orzamentos propios, pois os que estaban a empregar eran os aprobados polo anterior goberno, entón presidido por Purificación Álvarez Álvarez. E remataba Domínguez Freitas as intervencións, sinalando que nas negociacións dos orzamentos “o Grupo Popular non aportou nin unha soa idea nas moitas reunións mantidas”. Votada a moción de confianza, é rexeitada pola oposición con oito votos en contra; cinco concelleiros fano a favor. Era o anuncio anticipado e firme da moción de censura.

Na Praza do Reló hai unha concentración que apoia ao goberno ‘progresista’. Rosa Darriba diríxese aos reunidos: “...Riego nunca foi capaz de asumir a derrota, chegando mesmo a inventarse que lle faltaban 100 votos da amigración e daquela, mesmo pedía que se repetisen as eleccións, que os tribunais lle denegaron (...). Fariñas entrou forzado no goberno municipal e no pouco tempo que estivo fixo máis por desfacelo que por tirar para diante (...). Non nos bota o pobo da Guarda, bótanos un felón que se aproveita dos votos que lle deu a esquerda para unirse á dereita...”
 
O Consello Comarcal do BNG, a través do seu responsable, Rafael Martínez Calzado, emitía o 5 de xullo un comunicado no que xa se daba por feita a moción de censura contra o alcalde socialista, José Manuel Domínguez Freitas, e por extensión, contra o goberno PSdeG-BNG: “a moción de censura presentada vén traicionar a vontade que o pobo manifestara nas furnas e como consecuencia dunha ambición desmedida do PP por ocupar o poder a costa do que sexa, formalizando un pacto antinatura que o tempo dirá o custe que vai ter para A Guarda e a que intereses obedece”.



O 13 de xullo de 2000, cun salón de Plenos no que era imposible avanzar un paso, coa praza do Reló tomada por partidarios do Goberno local e simpatizantes da oposición, e moitas, moitas caras descoñecidas, falábase da presenza de persoas alleas ao concello “que foran transportadas”, íase debatir a Moción do Censura. Eran as 12 do mediodía cando, declarada aberta a sesión, e formada a mesa de idade constituída por José Vicente Ferreira, que a preside como concelleiro de maior idade, e Montserrat Magallanes Álvarez, concellleira de menor idade, excluídos o alcalde, José Manuel Domínguez Freitas, e o candidato á Alcaldía, José Luis Alonso Riego, e actuando como secretario Juan Alberto Santos Carrero, pásase a tratar o único punto: “Moción de censura ó alcalde D. José Manuel Domínguez Freitas”. Escoitánse voces de “traidor” dirixidas ao concelleiro de EU-IU. Hai tensión e presión na sala, e na praza.
 
O secretario do concello le o texto da moción asinada polos seis concelleiros do PP o os dous de EU-IU: “...Que como el Pleno de la Corporación de ese Ayuntamiento en su sesión celebrada el día 02-06-2000 rechazó, por la mayoría absoluta de los ocho votos en contra de los concejales arriba expresados, la cuestión de confianza vinculada a los presupuestos anuales del 2000, presentada por el actual alcalde D. José Manuel Domínguez Freitas, es por lo que de conformidad con lo dispuesto en los artículos 108-1 del Reglamento de Organización y Funcionamiento y Régimen Jurídico de las Entidades Locales ROF) aprobado por RD 2568/1986, de 28 de noviembre y 197.Bis 5 de la Ley Orgánica 5/1985 de 19 de junio del Régimen Electoral General (LOREG) y dentro del plazo legal conferido al efecto (1 mes desde que se votara el rechazo), proponen y presentan esta MOCIÓN DE CENSURA para ser destituido el citado alcalde y ser proclamado para tal cargo el candidato que a continuación se incluirá… En la presente se incluye como candidato a la Alcaldía el concejal D. José Luis Alonso Riego…”.
 


Na quenda de intervencións, Domínguez Freitas explicaba a intención do equipo de Goberno de aprobar aqueles orzamentos para o ano 2000, mantendo encontros cos grupos da oposición tentando chegar a acordos para que Partido Popular e Esquerda Unida manifestasen as súas prioridades e lograr uns presupostos consensuados “pero foi imposible, xa que a oposición solo puxo trabas”.
 
Nas vísperas, unha resolución de EU-IU, abría una posibilidade de continuidade para o bipartito: a cambio da retirada dos orzamentos, EU-IU non apoiaría a moción.
 
E o alcalde, en nome do bipartito, “como mostra de boa vontade, retiramos os presupostos”. Alonso Riego rexeita intervir no seu turno. Fariñas, entre outras calificacións, considera que “a situación política no concello da Guarda está tan deteriorada que isto en vez de ser a representación do pobo, é un mal circo”.
 
Rosa Darriba, portavoz nacionalista, insistía en manter a porta aberta ó diálogo “que se nos pide desde a direccion de EU-IU, dispostos a retirar os presupostos, mantemos a palabra e o compromiso adquirido coa dirección de EU-IU pasando por riba de intereses partidistas”. O portavoz socialista, Miguel Español, na súa intervención concluía con que “este pacto (PP-EU/IU non é un pacto pola Guarda, senón que é froito doutros intereses, o tempo desvelará a verdadeira razón deste pacto sen razón”.
 


E chégase á votación da Moción de Censura contra o primeiro alcalde socialista na democracia: oito votos apoian a moción; cinco rexéitana. José Luis Alonso Riego é proclamado alcalde da Guarda o 13 de xullo de 2000. Veciños presentes na sala lanzan de novo moedas aos concelleiros de ‘esquerda” coautores da moción de censura. Os edís de EU-IU, Celso Rodríguez Fariñas e Lidia González Alonso, que días despois compartirán goberno co Partido Popular, aguantan estoicamente a increpación de gran parte do público que acupa o salón de plenos. Hai algún amago de agresión entre o público intervindo a Policía Local que tenta calmar os ánimos e evitar que a situación pase a maiores.
 
A saída do concello, os edís nacionalistas e socialistas acuden ao cemiterio da Guarda onde na Fosa Común e sobre as tumbas de destacados republicanos que foron vítimas da represión frnquista, depositan flores como símbolo de desagravio trala entrega do goberno a forzas políticas da dereita.

Para o xa ex-alcalde Domínguez Freitas “Os concelleiros de Esquerda Unida convertéronse en representantes públicos ilexítimos, vulnerando a vontade dos que confiaron neles para impedir dar a Alcaldía ao Partido Popular”, e o ex-alcalde anunciaba algo máis para tranquilidade dos populares: “Se o PP quedase en minoría, co actual EU-IU da Guarda non nos cabe ningún tipo de pacto e, polo tanto, o Grupo Municipal Socialista non asinará nunca con Celso e con Lidia ningunha moción de censura”. Tiña o ex-alcalde tamén palabras, neste caso de agradecemento para o BNG “foi un excelente compañeiro de viaxe. Non teño máis que palabras de agradecemento polos compañeiros nacionalistas, pola súa lealdade, polo seu traballo, polo seu bo facer”.
 
Na noite de luns, 17, ao martes, 18, aparecen pintadas anónimas nas sedes do PP, EU, Pavillón de Deportes da Sangriña, paredes e contendores, con ameazas e insultos aos concelleiros de ámbalas dúas formacións, e apoiando a Domínguez Freitas.
 
Rodríguez Fariñas, malia asegurar que contaba co refrendo de 24 dos 32 militantes que a formación tiña na Guarda, coñecería o 19 de xullo, a decisión do Consello Político Nacional de Esquerda Unida-Izquierda Unida, que reunido en Santiago, toma o acordo de expulsar, por infraccións que merecen o cualificativo de moi graves, aos dous concelleiros que facilitaron a caída do primeiro goberno de esquerdas na Guarda despois da ditadura, e Celso Rodríguez Fariñas, que ademais era membro do Consello, e Isabel Lidia González Alonso, deixan de pertencer a Esquerda Unida.
 
Coa expulsión os dous edís presentaríanse nos seguintes procesos electorais baixo distintas siglas, depois de pasar como Iniciativa Veciñal do Baixo Miño (2003), serían Terra Galega (2007) e máis recentemente, Converxencia Galega (2011 ata a actualidade).
 
A censura da Guarda e os efectos na política autonómica
 
A moción de censura da Guarda influiría nas relacións entre o entón presidente da Xunta de Galicia, Emilio Pérez Touriño, e o secretario xeral do PP, Jesús Palmou. Para Touriño, a moción promovíase “desde o transfuguismo”, de modo que o PP rompía o compromiso ao que chegaran todos os partidos para erradicar estas prácticas. Para Palmou, “na Guarda non houbo transfuguismo”; Pérez Touriño aseguraba nun medio escrito que “Palmou rompeu a súa palabra pois me comunicara a súa postura en contra da moción de censura na Guarda”; Jesús Palmou respondíalle “que a situación da Guarda era de desgoberno”.


 
Nas seguintes elección municipais, na que se repetiron os candidatos e prácticamente as listas, tanto o PP como os ex EU-IU, apenas tiveron un leve descenso no número de votos recibidos, que foron máis importantes no BNG, que perdeu case o 50 por cento dos apoios, mentres o PSdeG-PSOE, creceu en votos superando o 80 por cento dos conseguidos npos anteriores comicios, pasando dos 1.341 recibidos en 1999 aos 2.435 nas municipais de 2003, e aumentando aínda máis esta cantidade nas eleccións de 2007, onde os socialistas acadaron a maioría absoluta con 3.009 apoios, que lle deron 9 concelleiros; debacle do PP, hasta os 1.390 votos, quedando con 5 edís, o número máis baixo da dereita que gobernara durante os últimos 28 anos, lixeira subida do BNG, iniciando a recuperación, e novo descenso dos ex EU-IU, que deixaron as siglas de Iniciativa Veciñal do Baixo Miño, para ser Terra Galega.
 
20 anos despois da Moción de Censura, Domínguez Freitas, José Luis Alonso Riego e Rosa Darriba Calviño, xa non forman parte da Corporación. Somentes Celso Rodríguez Fariñas, agora baixo as siglas de Converxencia Galega, mantense como concelleiro con 456 votos nas últimas eleccións celebradas.

Bibliografía
Actas municipais de diferentes sesións Plenarias e de Comisión de Goberno
Entrevistas da época
Notas de prensa das distintas formacións
Lecturas públicas de comunicados
 
 

 
 
 
 
Rúa “Marinero Antolín Lomba”
Por Antón Ferreira Lorenzo
 
 
           Na noite do 3 de marzo de 1990 finaba en Algeciras Antolín Lomba Vicente, patrón do pesqueiro guardés “Carmen Pilar”, nun accidente laboral mentres realizaba manobras de fondeo do devandito pesqueiro. Segundo as informacións do momento, Antolín caera ao mar ao enganchárselle nunha perna á corda da áncora e no arrastre recibiu un forte golpe na cabeza que lle produciu a morte. Pouco despois a tripulación do pesqueiro “Gardel” recuperou o corpo sen vida do mariñeiro da Guarda que formaba parte da tripulación xunto co seu pai, e armador do pesqueiro, Ignacio Lomba, e o seu irmán, Manuel.
           Naquelas datas este barco, xunto con outros 16 pesqueiros da Guarda, sete de Ribeira e un importante número de pesqueiros da flota andaluza e canaria, ata completar uns 140 barcos, mantiñan o bloqueo do porto “algecireño” como medida de presión para que a administración atendese as reivindicacións dos pescadores en protesta polos acordos en materia de pesca, entre Marrocos e a Comunidade Europea.
           As condicións do mar eran daquela moi malas, con forte temporal de chuvia e ventos que superaban os 130 quilómetros por hora, que ocasionaron tamén que un mecánico do peirao Isla Verde, fose lanzado ao mar dándose por desaparecido.
           Ao día seguinte, uns 2.000 pescadores e familias de mariñeiros, xunto co alcalde socialista daquela cidade, Ernesto Delgado, percorreron as rúas de Algeciras, entre o peirao e a Confraría de Pescadores, en sinal de dó e solidariedade con Antolín Lomba Vicente, de 30 anos de idade. Foi, en declaracións do rexidor, “a maior mostra de solidariedade da cidade co sector pesqueiro”.
           Mentres os distintos barcos, coas tripulacións a bordo, mantiñan o bloqueo portuario impedindo o tráfico comercial,  pesqueiro e de pasaxeiros e imposibilitando que máis dun milleiro de marroquís poidesen desprazarse ao seu país. O entón patrón maior da Confraría de Pescadores de aquel porto, solicitaba ao gobernador civil de Cádiz que autorizase o subministro de alimentos aos pescadores que permanecían a bordo das respectivas embarcacións, e que estaban sen alimentos ao prohibir o mencionado gobernador o abastecemento ás tripulacións.
           Tralo finamento de Antolín, e mentres se rexistraban escenas de dor, os portavoces alxecireños dos grupos municipais de IU e socialistas presentaron ao alcalde, Ernesto Delgado, o mesmo día 4 de marzo, unha dobre proposta “a aprobación de denominar ‘Mariñeiro Antolín Lomba’ a unha rúa alxecireña da barriada onde residen os traballadores do mar” e que no acto do descobremento da praca que perpetuase a memoria do mariñeiro finado “se xestione a presenza da súa viúva, pais e irmáns, alcalde da súa cidade natal, A Guarda, e unha representación da Confraría de Pescadores da citada localidade galega”, sendo aprobada esta proposta que xa dá o nome de “Marinero Antolín Lomba” a unha rúa de Algeciras.
           O 11 de marzo, tras levantarse o bloqueo do porto de Algeciras, os barcos dirixíronse primeiro a Gibraltar, para facer soar as bocinas como sinal de agradecemento pola axuda recibida durante o bloqueo; posteriormente regresaron ó porto andaluz onde depositaron, en memoria de Antolín, unha coroa de flores e un manoxo de caraveis.
           O 13 de marzo, interrompindo a manifestación e os cortes de tráfico en protesta polos acordos Marrocos-UE, os pescadores de Puerto de Santa María e os de Algeciras, achegáronse á igrexa do Carmo e San Marcos, para participar no funeral polo eterno descanso da alma de Antolín Lomba Vicente, e posteriormente depositaron sendas coroas de flores no mar, lanzadas desde o peirao unha, e desde unha embarcación a segunda, en homenaxe ao compañeiro finado.
           O corpo do mariñeiro guardés chegaba o 5 de marzo, ás 8.30 horas, ao seu domicilio na rúa Gerardo Fernández Albor, número 6, da Guarda, onde permaneceu ata as 16 horas cando saíu o féretro da casa familiar acompañado por preto dun milleiro de persoas, percorrendo distintas rúas ata a igrexa da Asunción de Santa María. Entre os acompañantes encontrábanse o conselleiro de Pesca, López Veiga; a alcaldesa da Guarda, Purificación Álvarez; parlamentarios e concelleiros da Corporación municipal, representantes da Confraría de Pescadores, e familiares do palangreiro guardés Velasco II que testemuñaron coa súa presenza a dor que sentían pola perda de Antolín. Trala misa de “corpore insepulto”, nun funeral concelebrado polos párrocos da Guarda, Jesús García Villadóniga; da Visitación de Camposancos, Ángel Soliño, e de San Lourenzo de Salcidos, Pascual Bermúdez Bermúdez, recibiu sepultura no cemiterio parroquial, arredor das17.30 horas.
           Antolín Lomba era o terceiro dunha familia de cinco irmáns, dedicados na meirande parte ó mar. Casara seis anos antes, e non tiña fillos. Estaba enrolado no pesqueiro da familia, o “Carmen Pilar”, de 37 toneladas, e daquela con licencia para faenar en Marruecos, dedicándose á captura da pescada.



Mostras de condolencia na prensa
          A Comisión de Goberno do concello da Guarda, en sesión celebrada o 28 de abril, presidida pola alcaldesa Purificación Álvarez Álvarez, e da que formaban parte Antonio Cividanes Gómez, Manuel Álvarez Alonso, Aurelio Pereira Gándara e Bento Martínez, dan conta “dunha nova aparecida no diario Sur de Málaga o día 8 de marzo dos correntes, pola que os grupos políticos do citado concello de IU e PSOE, presentaron á Alcaldía de Algeciras, unha proposta para que unha das rúas alxecireñas, onde viven traballadores do mar, leve o nome do mariñeiro da Guarda recentemente finado, D. Antolín Lomba Vicente.
          “A Comisión de Goberno Municipal acorda por unanimidade agradecer a mencionada proposta aos grupos políticos do concello de Algeciras que a presentaron e en todo caso interesar aos mesmo, se a mesma prosperou.”
       En sesión plenaria do concello da Guarda, celebrada o 6 de agosto de 1990, tamén presidida pola alcaldesa Purificación Álvarez Álvarez, e coa asistencia dos concelleiros Antonio Cividanes Gómez, Aurelio Pereira Gándara, Manuel Álvarez Alonso, Bento Martínez, Goyás Portela, Francisco Ferreira González, Estrella Camba Pardo, Rolán Fernández, Pedro Borrajo Rivas, José Manuel Domínguez Freitas, Julia Sobrino González, Miguel Ángel Español Otero e Antonino Torrón Fernández, trátase, no punto 9 da Orde do Día, unha proposta da Alcaldía de “Agradecemento ao municipio de Algeciras por outorgar a unha rúa o nome do mariñeiro guardés finado don Antolín Lomba”:
       “É obxecto da presente proposta, agradecer publicamente aos veciños e ao concello de Algeciras, o acordo deste último e que a continuación se le, polo que se dá o nome do mariñeiro guardés, Antolín Lomba, finado nas mobilizacións do pasado marzo, a una rúa da barriada mariñeira da citada localidade.”
       “Esta Alcaldía considera que son moitos os nexos de unión entre os municipios de Algeciras e A Guarda, nexos que se basean na dedicación de grande parte da poboación de ambos, ás tarefas do mar.”
       “Igualmente todo o mundo coñece a relación que moitos mariñeiros guardeses teñen co pobo de Algeciras, lugar onde teñen a súa base moitos pesqueiros de traballadores guardeses e onde residen estes, grandes tempadas ao ano, por motivos de traballo.”
       “Por todo elo propoño:
       1.- Agradecer ao pobo e concello de Algeciras, a sensibilidade mostrada ante a pena e a dor da familia, e pobo da Guarda, polo pasamento do mariñeiro Antolín Lomba, agradecendo igualmente que unha rúa da citada poboación leve o seu nome.
       “2.- Igoalmente por esta Alcaldía proponse iniciar os trámites para dar a unha rúa do municipio da Guarda o nome de rúa de Algeciras, e poñerse en contacto con aquel concello, por se fose do seu interese iniciar os trámites para un posible irmanamento entre ambos pobos, dados os intereses comúns que os mesmos teñen.
       “A continuación iníciase o debate, tomando a palabra o portavoz do GMS, quen afirma que este grupo considera que debe separarse o agradecemento do concello polo xesto do concello de Algeciras co mariñeiro guardés finado, coa oportunidade de que se inician desde a mesma moción , para o irmanamento. A xuízo do GMS, non é oportuno facelo así porque non cren que sexa o momento nin vén a oportunidade de aproveitarse dun feito tan luctuoso para iniciar os trámites aos que a segunda parte da proposición  fae referencia. É dicir, consideran que un irmanamento con outra poboación non pode ter coma punto de partida un pasamento senón outras causas; logo consideran que o oportuno sería deixar enriba da mesa este segundo aspecto, limitando o acordo ao agradecemento e a iniciar os trámites para outorgar o nome de Algeciras a unha rúa do concello da Guarda. Lembra o portavoz do GMS , que existe a posibilidade xa comentada anteriormente de iniciar os trámites de irmanamento coa veciña Caminha.
       “Segue afirmando o portavoz do GMS, que o irmanamento ten que estudarse en profundidade e xustificalo en intereses comúns e outras causas, considerando oportuno que antes de iniciar trámite algún con Algeciras, e sen que elo signifique que o irmanamento con este pobo non sexa oportuno, deberían estudarse polo concello outras posibilidades, e a posibilidade de irmanarse con outras localidades. Responde o 1º tenente alcalde dicindo que o único que pretende a moción é iniciar uns trámites sen que hoxe se poda afirmar que o irmanamento con Algeciras sexa posible, porque quizais o citado concello non lle interese ou porque as condicións no que este feito se produciría non interesarían a A Guarda ou por outras causas; pero o certo é que se non se inician estes trámites mal se poderá saber se o irmanamento é ou non é posible, logo hai que partir de algo. Afirma a alcaldesa que a moción vaise a manter tal e como está.

Antón Ferreira
PD: En recordo do amigo Tolín, D.E.P., con quen compartín sábados de fútbol no Campo da Canosa con outros amigos (Argentino, Carlos de Tabagón, O Rubio, Carioca, Javier o Carniceiro, Martinelli, Chirro, Tante...) algúns dos cales seriamos a orixe do equipo de veteranos Os Verdes, por ser a cor da camiseta que empregábamos cando aínda non se competía con outros veteranos.







Tino Baz
poeta cantor
por Antón Ferreira

Constantino Baz Baz, Tino Baz, naceu o 21 de febreiro de 1972, sendo o segundo de catro irmáns: Carmen María, Tino, Marta e David, fillos de Constante Baz Alonso e Carmen Baz Alonso.
 
Asiste ao colexio das Nais Bieitas, no ano 1975, contando daquela 3 anos, ata 1978. Nos Padres Somascos cursará os oito anos da EXB, e ao rematar matricúlase na Sangriña para cursar 2º ciclo de Formación Profesional na especialidade de Informática de Xestión, algo que di Tino que foi anecdótico “petei na súa porta, pero ela non petou na miña”, en alusión a que aqueles estudos non eran o seu.
Foise, tamén di, a outra universidade, á Universidade da Vida.



Tino leva a música nas veas, ou como se di agora, nos xens. Di un refrán popular, guardés, que “Para cantar os Latos, e para bailar, os Mascatos”, en alusión a outra familia guardesa na que o gusto polo baile era demostrable. A cousa musical estivo, pois, no seo familiar. Lembra Tino as caixas de froitas e nun “man a man”, percusionar co seu pai e cantar ao ritmo dese improvisado son. Quizais por influencia paterna, decidiuse o noso cantautor pola gaita, aínda que non está seguro de que así fose  “habería unha querencia natural, moi magnética”, trata de explicar recorrendo á nenez “eu escoitaba unha gaita na rúa, e íame detrás dos gaiteiros”, acaso movendo os dedos nunha ficticia gaita da que arrancaba sons silenciosos capaz de escoitar só el.



Constante Baz, pai, anímao a formar parte dun grupo: “Por que non te vas a Os Pelouros?”, e a resposta afirmativa do entón neno de oito anos, sae apurada, e polo mes de setembro de 1980 incorpórase ao grupo de gaitas “Os Pelouros”, do Recreo Artístico Guardés, baixo a dirección de Manuel Álvarez, compartindo con Óscar Álvarez, Pablo Baz, Xan Lois Lomba... Emilio Amil, de quen conserva moi bo recordo porque lle daba “un gran valor á amizade e ao compañeirismo”. E aquí, nos Pelouros, ancora a nave gaiteira ata 1982.



En 1983 intégrase no grupo de gaitas “Os Petóns”, dirixido por José Manuel González Peniza, ata, aproximadamente, setembro de 1984. Neste ano intenta iniciar un curriculum musical de corte académico e matricúlase na Filial do Conservatorio de Música de Vigo, con sé na Guarda... pero só acode ao discurso inaugural do curso, e dálle un rotundo “non” á formación regrada. Decídese pola formación autodidacta e auditiva; por un traballo constante de autoformación e esixencia.



E comeza, tamén, unha nova etapa: a de tocar en solitario, unha veces onde decide, por exemplo para os turistas que visitan o Monte Santa Trega; e outras, onde o chaman, ata que en xullo de 1990 pasa a formar parte dun dos grupos de sona en Galicia: “A Roda”.

A oportunidade chegoulle por mediación de Suso Vaamonde, músico con moita vinculación coa Guarda a onde, polos anos setenta, veu para recoller música popular acudindo ás tabernas, falando cos mariñeiros; sementando unha grande amizade con Tante (Constante Baz Alonso, pai de Tino).

Cando Suso Vaamonde volve dunha viaxe de Venezuela, acode ao restaurante Alborada e, de forma improvisada, comeza a rasgar as cordas da guitarra, sumándoselle Tino coa gaita. Nesta altura “A Roda” está reestruturando a formación, e Suso Vaamonde propón a incorporación do cantautor guardés como gaiteiro da formación.
Durante sete anos, ata febreiro de 1997, Tino é o gaiteiro desta formación. Pero a vida artístico-musical do cantautor reclámalle outros aires; saír dun formato no que semellaba seguir un principio de inercia musical.
Tino Baz valora o aspecto formativo da etapa que pasaou con “A Roda”.”xa que sen esa etapa, sería imposible entender o que viría despois”, e engade o cantautor que “aquela foi unha porta de entrada ao futuro musical: sen medos a presentarte diante dun público; foi unha etapa de afianzamento na música e de afianzamento fronte ao público”. A etapa na que hoxe segue a estar...
 
Nesta experiencia musical, foi incorporando máis instrumentos a aquel primeiro acompañamento que tivo a voz. E así chegou a percusión tradicional; despois, a guitarra, e máis tarde, a zanfoña, un instrumento, di, “que se asocia ben co canto. É un instrumento agradecido tecnicamente, e permite explorar a voz conxugándoa coa son que produce”.
 
Anxo Pintos, que impartía clases na Universidade Popular de  Artes e Oficios de Vigo, introduciuno no dominio da zanfoña. Entre 1999 e 2000, asiste Tino Baz ao curso de iniciación. E con estes principios, dáse por satisfeito: xa pode intentar descubrir os sons que agochan as cordas e as teclas deste antigo instrumento; un alfareiro da música tradicional ao estilo dos vellos gaiteiros.
 
Tino, ademais de músico autodidacta, é poeta de palabra comprometida. Aínda que se inicia cantando o que outros escriben, momentos que o cantor-poeta cualifica de “sondaxe na palabra e na composición”, comeza a abrirse un camiño que o leva a versos de autoría propia, fundamentalmente de contido social, cívico, pero tamén con outras connotacións: existencial, telúrico, amorosa, que compaxina coa musicación de poemas de autores recentes: Marica Campo, que lle prestou poema e título do primeiro traballo gravado, “Cinsa namorada”. Aí, na voz e na música de Tino están, tamén, Celso E. Ferreiro, Bernardino Graña, e outros máis nosos: Xosé Carlos Gómez Alfaro, que foi profesor do cantautor, e Álvarez “Koki”, por citar algúns constructores da palabra polos que sentiu predilección Tino.
 
Tino dá voz a feitos acontecidos; contados por quen os viviu, ás veces; e outras, por quen os recibiu doutros. A oralidade recibida, atopa eco musicado describindo unha situación, un feito, un suceso. Así acontece con “NHa derradeira vontade” ou o “Romance da Maruxa”, ambos cantares con ecos que aínda soan no antigo campo de concentración de Camposancos.
 
“A veces”, di o poeta-cantor, “a necesidade de compoñer unha peza vén dada por estímulos heteroxéneos”, é o caso de “Brandián”, que reflicte a beleza paisaxística, sonora, medioambiental.
 
Hai en Tino, tamén, unha tendencia a cantar ao semellante; ao amigo armando palabras que dedica a alguén que, acaso, un referente humano, acaso “un alguén que te permite formarte como ser humano”. É co caso de “Eu que son o Taxota”.
 
Neste mundo da palabra, o cantautor de dotes interpretativas, trae á memoria o seu paso polo teatro, baixo a dirección de Juan Carlos González, que promoveu a creación dunha compañía local “Escena Popular”. “Coñecer (a Juan Carlos), foi para min algo fundamental pola connivencia entre as artes musicais e as escénicas; que me facilitou tablas e permitiume explorar outros aspectos de enfrontarme ao público”.
 
Aínda que, Tino Baz teno demostrado, o seu encontro co público prodúcese nun contexto de naturalidade, comodidade e nun medio no que se atopa a gusto. E el explícao subliñando que é importante interpretar coa complicidade do público.
 
Con “Escena Popular”, Tino Baz representou distintos papeis en obras como “Maruxiña Bailona” (ano 1999), onde cantou romances de cego en cada acto. En 2000 participa na escenificación de “Escándalo municipal” e en 2002, “O Achado do Castro”, no desaparecido Teatro Cine Avenida.


 
          Outra faceta de Tino é a didáctica, nun labor divulgativo da música tradicional, empregando tamén instrumentos de noso, por centros escolares e, incluso, no estranxeiro, como aconteceu en 2001 en Xenebra onde impartiu un obradoiro para o grupo “Algueirada”. Na vila da Guarda participou na formación do grupo de pandereteiras “As Batuqueiras do Trega”.
 
           No eido das colaboracións, podemos citar a experiencia musical compartida con “Treixadura”, participando na gravación de “Unha noite non é nada”, e no 2006, coa Asociación de Gaiteiros Galegos na gravación de “O quiquiriquiri"
 

 
A voz de Tino Baz quedará sempre para quen a recolleu nun espazo ao aire libre; nun centro cultural, nun salón de actos; alí onde quixo cantar ou onde o invitaron a facelo. E quedará, xa para sempre, en “Cinsa namorada”, o seu primeiro traballo discográfico que “supuxo unha satisfacción total; pero tamén un exame durísimo” que, tivo un resultado final “millor do que esperaba, e a receptividade foi un auténtico avasalo”. Con “Cinsa namorada”, Tino Baz percibe que pode chegar “a onde o boca a boca non o consigue”. Porque, fisicamente, o cantor ten andado de seu: Toda Galicia, pero tamén Madrid, Andalucía, País Vasco. E Portugal, Cuba, Brasil, República Dominicana.
 
Cando fala da homenaxe que lle rendirá o Agrupación cultural guardesa, Tino, nese discurrir espontánea da palabra sae con un “colleume con pantalóns curtos”, e engade que non agardaba ser merescente dunha homenaxe e nun primeiro momento “tiven tentativas de non aceptalo”. Logo aceptas, e con humildade tes que dicir “moitas grazas”. E por dignidade, e moito respecto para quen o propuxo, acéptalo e “espero estar a altura das circunstancias”.
 
E ten, diante da homenaxe, un certo temor porque “publicitas as túas vivencias, e malia a experiencia fronte ao público, segues a ter os teus pudores”.
 
Escoitando a Tino, parece non ser aínda momento de homenaxes “pero ante a proposta, e polo dito antes, non me podía negar”.
 
Imos rematando. A Tino Baz seguirémolo escoitando, ollarémolo coa gaita, coa zamfoña, coa caixa... hoxe, mañá, e os días que han vir despois de mañá "porque”, como el mesmo di, “son xa moitos anos de adición”...

Antón Ferreira
2010
Regreso al contenido