
Panorámica de Malteses e
Varadeiro en 1984. Fotografía de Uris Guisantes
Paralelamente comeza unha loita
de intereses entre comerciantes afincados na Pasaxe, que non ten
nada que ver co argazo pero si é interesante falar dela. Esta
era unha zoa onde se facían grandes transaccións económicas a
nivel internacional desde 1840 en adiante, ou antes.

Panorámica do Porto da Guarda
en 1984. Fotografía de Basilio Moreira Carrero.
O ex Alcalde D.Domingo A.
Español López fai litixios contra todolos empresarios que
nesas datas estaban asentados tamén na Pasaxe: Manuel Antonio
Candeira Ledo, Francisco Baz, Juan do Pazo,
José Comesaña, José Pallarés, Xunta Administrativa
do Coto e co propio Concello, litixios que chegarían
anos máis tarde ata o Tribunal Supremo.

A Ribeira no século XIX.
Volanteiros<>Molleiros, boias, peixe a secar, e xentes do barrio
mariñeiro en posición de saír na fotografía de R. Buch. Diante
dos rapaces podemos ver diversas cabazas.
Domingo Español dotara o CAIS
construído por seu pai en A Pasaxe e espazos adxacentes co
argumento de que fora seu pai D. Juan Antonio Español
quen gañara terreos de aluvión ao río e que construíra.., lo
que se dice unha Dársena para abrigo de sus barcos, consistente
en una parte de río que ha murado, sin que nadie se lo impidiese
ni le disputase siquiera el uso,
lo mismo que el trozo de prado, hecho todo en la ribera á su
costa... Os opoñentes insistían en que eran terreos de
propiedade inmemorial do común dos veciños, usado – entre outros
– por veciños para ir coller botella y limo do río.
A precariedade económica nestes
anos faise sentir na vida diaria pese a traballar arreo os
veciños, cuestión que a Corporación composta polos maiores
contribuíntes non gusta:
.......................................................

Panorámica
de OS INFERNIÑOS<>A GUDELA, debaixo das Loucenzas, lugar onde
dende tempo inmemorial se recolle argazo e pasaba un camiño
romano de comunicación con Oia, que viña dende os Sete
Camiños e continuaba por Centeares. O
Tte. Alcalde e logo Alcalde D.
Manuel Díaz González, acabou con el a base dunha capa de
piche por riba. Fotografía de José A. Uris.
BENEFICENCIA.
El abuso que de la mendicidad se hace en este pueblo es ya
harto escandaloso, y el que la Municipalidad lo
consienta, lo demasiado criminal (sic).Que ciertos abandonos, de
ciertos abusos, vienen á la sociedad males que terminan algunos
en el patíbulo.
El Ayuntamiento que tiene á
su cargo la administración del Distrito, tiene el imperioso
doble deber de evitarlo, antes que una culpable negligencia
arrastre, sin quererlo el miserable fallo de la Ley. Aquí se ven
con dolor é indignación jóvenes robustos y sanos mendigando de
puerta en puerta los días de fiesta, como un recurso ó arbitrio
más para vivir holgadamente, después de la prostitución a que
algunas se dedican.
........................................................

Escaleiras da rúa Colon,
zona de Chan do Conde e Convento das MM. Benedictinas. Ata aquí
chegaban os montes de argazo e as gamelas cando había marusías.
Fotografía propiedade de Dosio Fernández Sesto publicada en
www.galiciasuroeste.info.
Aquí para mendigar se cubren
algunas de harapos por la mañana, y van por la tarde al baile á
lucir con imprudencia sus galas. Aquí se buscan muchas veces
estas mismas personas para darlas un jornal, á importaren las
mas sencillas labores que pudieran proporcionarles pan, y bien
halladas con la holganza, jamás se les encuentra dispuestas al
virtuoso y moral trabajo. Sensible es que, por falta de fondos,
no poder mas estirpar de raíz este comercio que corroe la virtud
y la sociedad; pero podemos, sí, aminorando en la parte más
principal.
A pesares do traballo que
pasaban argaceiros e argaceiras o Concello seguía tirando
arbitrios, así en 1864
a Corporación baixo a presidencia de D. Juan Antonio
Fernández Lasiote establece outro: sobre los tendederos
de Alga o Estiercol Marino y terreno común de los vecinos, a
razón de 12 céntimos por cada 100m2.
................................................

Argaceiras da Marina, xunto a
un mozo e un neno diante dunha Chabola nas Casetas, hoxe Avda.
Fernández Albor. Fotografía cedida por Olga Rodríguez Vicente.
-----------------------------
...Hay en este Distrito
mas de treinta familias que viven del aprovechamiento común de
recoger día y noche el alga ó estiercol marino,
llamado vulgarmente argazo, único recurso casi con que
cuenta la agricultura para fertilizar sus tierras de labor en un
país donde tan escasos son los montes y los ganados...
Comézase a falar do Varadero
del Puerto de esta Villa sendo Alcalde don Joaquin Alonso
Martínez..las
frecuentes desgracias y graves perjuicios que sufren los
marineros y pescadores... por la falta absoluta de un pequeño
puerto y varadero en su ribera y que han llamado en diferentes
veces la atención de la Corporación.
..............................................

Varadoiro da Ribeira a finais do
século XIX. En fronte arriba podemos ver o solar de
Pachequiño, onde mercou terreos o Concello para amplia-lo
varadoiro, e onde máis tarde construíron as casas que hoxe
podemos contemplar. Tamén podemos observar os montes de argazo
na Ribeira. Fotografía do Arquivo de Antonio Martínez Vicente.
Ya en 5 de marzo de 1859 el
Gremio de Mareantes y vecinos de esta Villa, elevaron al
Gobierno una solicitud pidiendo se concedieran algunos fondos
para mejorar su puerto, construyendo un pequeño muelle y
ensanchando algo su entrada; si bien no merece el nombre de
Puerto un boquete continuamente agitado por las olas y que no
permite si no en muy pocos casos la entrada de los galeones que
vienen de Vigo para el Comercio de Cabotaje; viéndose los
pescadores y marineros en la imprescindible necesidad de entrar
con riesgo y a arrastrar acto continuo á tierra
todos los barcos que interceptan hasta el tránsito público sin
remedio posible á tan grave mal.
....................................................

Fotografía de 1890. Gamelas,
argaceiras, carros cabalos, ect. Nunha barda de argazo.
www.comercial@informaticagranada.com
----------------------------------
La Instancia de los
Mareantes, informada por el Ayuntamiento, por el Yngeniero Gefe
de Caminos Canales y Puertos de la provincia, y con
recomendación del Sr. Gobernador de la misma, se dirigió al
Ministerio de Fomento en 21 de Agosto de dicho año (1859), y en
29 del mismo el Ylmo. Sr. Director General de Obras Públicas
manifestó á los suplicantes que el Gobierno contribuiría con una
cantidad igual a la que la localidad proporcionase, si ésta
arbitraba medios para llegar á cierto número de años los fondos
para el pago de la obra, en la parte correspondiente,
adelantando el Estado los fondos necesarios, previo estudios y
aprobación del Proyecto.
La localidad careciendo de
recursos, tuvo que RENUNCIAR á la necesaria como benéfica obra,
dirigiendo en 17 de Mayo de 1863, segunda Petición al Gobierno
para conseguir que TODA ella se costease por el Estado, Sin
resultado ulterior.
HOY (1870)
es otro el pensamiento que ecsiste en el cuerpo municipal, menos
costosa la empresa que se propone acometer y que sin embargo
producirá una regular mejora ensanchando la pequeña ribera
destinada á Varadero, y evitando los riesgos en que á cada
paso se encuentran las lanchas de pesca de estos pobres
marineros, los portugueses que por arribada forzosa vienen aquí
a guarecerse, de las que han naufragado y naufragan todos los
años una parte muy significante, así como los galeones que de
Vigo y otros puntos concurren para el Comercio de Cabotage, y
que muchas veces ni 24 horas pueden detenerse en el puerto, por
falta de Varadero, sufriendo frecuentemente averías de
consideraciones, y retirándose otras hasta sin descargar.
Al remediar en lo posible tan
graves perjuicios es de todo punto indispensable la
adquisición del Campo y Molino Harinero inmediato á la playa
y que pertenece en propiedad á Dña. Josefa Rodríguez Taboada,
viuda de D. ManuelEspañol
.

Fotografía de D. Mariano
Jiménez Hueto en 1915. En primeiro termo secadoiros de
congros e pescadas. A Fosella destruída polas marusías,
a grúa de vapor da Casa Sertucha de Bilbao, dúas motoras
a vapor e varias gamelas.
Acuerda por tanto el
Ayuntamiento se practiquen las gestiones consiguientes
para la adquisición de dicha finca, nombrándose una
Comisión de su seno para que conferencie con Dña. Josefa
R. Taboada á fin de adquirir el terreno y molino por
arreglo convencional y en otro caso se instruya
expediente de expropiación forzosa con arreglo á las
Leyes y Disposiciones vigentes.
Y atendiendo á que
esta obra es de interés general, Acuerda así mismo
acudir á la Excma. Diputación Provincial pidiendo los
recursos necesarios para la adquisición de esta finca
con más razón cuanto que de los fondos provinciales
jamás se concedió á este Ayuntamiento cantidad alguna
para Obras Públicas, y no es de esperar que en este caso
deje de proporcionar los fondos necesarios para tan
apremiante y beneficiosa obra.

Postal de Mariano
Jiménez Hueto, titulada “El puerto”.
Rapaz na baixada que
había á praia da Ribeira en 1915.
Esta rúa ou Avda. do
Porto, foi Avda. de Ordóñez, logo
Avda. de la
Libertad, Avda. de Calvo Sotelo e hoxe rúa do
Porto.
Estamos en pleno apoxeo
das motoras a vapor, podemos observar a vela branca
nunha gamela antes de ser encascada. Onde está o
rapaz había unha rampa de baixada que daba á praia da
Ribeira, entre esa praia e o Varadoiro saía un gran
canal provinte da unión das augas de lavar roupas e
redes do lavadoiro
da Ribeira, do
sumidoiro da rúa Roda, e do propio Convento das
Benedictinas. Ao fondo á esquerda – diante da Fosella-
un dos derradeiros volanteiros <>molleiros a remo
e vela que quedaban na Guarda...
---------------------------------------
Seguimos con:
Arbitrios – remate de ALGA de Mar año económico
1875-76. Unico licitador José Alonso de la parroquia de
Salcidos por el tipo de 331 pesetas (1.329 reales)
anuales.
En 1876, sendo alcalde
D. José González Baz o Concello inclúe no arrendo
do Argazo a Alga Verde, aparecendo un novo
arbitrio que debían pagar os paisanos do Rosal e da
Guarda, pois ata agora era un arbitrio por Alga Seca
y por Mollo. Debían pagar 1 real por carro e ¼
por caballería. Suprimen o arbitrio sobre Alga
Verde y Alga Seca, decretando que solamente
pague el estiercol que salga fuera de este Distrito a
razón de 4 reales año.

Petando a casca na pía
da rúa A Roda nos anos setenta??. Fotografía publicada
en
www.galiciasuroeste.info
Arrendatarios e veciños
de O Rosal non están de acordo volvendo a decretar os
arbitrios sobre el Alga de Mar:
El rematantecobrará
por cada carro que salga ( o pase por) de la
Guardia de Alga seca 1 peseta, por caballería ¼ y carro
de estiercol, 1 peseta.
Pero as protestas
aumentan por parte dos rosaleiros, tendo que o Concello
retomar a cuestión porque en represalia o Rosal cobra
1 peseta por carro de esquilmes y leñas aos veciños
de Salcidos que se aproveitaban da parte rosaleira do
monte Torroso. De novo declaran libre el arrastre del
Alga que proceda de los Puertos de Oya y O Rosal cando
pasen por la Guardia, siempre que el Alga sea seca.
.....................................................................................

Malecón norte do porto
guardes en plena construcción en 1992. Fotografía
propiedade de José A. Uris
Naturalmente o
arrendatario de quenda Manuel Espino Vázquez
renuncia inmediatamente ao acordo que tiña co Concello,
porque ao non cobrar aos rosaleiros significaba non
percibir 89,90 pesetas por ano, dun total de 439,90
pesetas que viña obtendo. Pero axiña aparece Juan
Vicente Español o cal acorda co Concello un canon de
1.205 reais anuais (301,25 pesetas).
Pero a igrexa non está
de acordo e preme directamente ao Gobernador que oficia
ao Concello
para que respectase a Resolución do bispo da Diócese
concediendo licencia para recoger Alga de mar en los
días festivos, como otorgado en uso de sus facultades
espirituales...
Asunto que colle por
sorpresa á Corporación que non estaba informada, prepara
un órdago contra a hipocresía da decisión do
bispo por recadar cartos nos domingos e festas de
gardar, días nps que o Concello por presións da
propia igrexa tiña prohibidos, incluso contra a decisión
do Gobernador Civil que neses anos era o Jefe
Político da provincia,

Fotografía de Dosio
Fernández Sesto publicada en
www.galiciasuroeste.info .
Rúa Concepción Arenal
por onde debían pasar os carros e cabalarías dos
labregos cargadas con argazo. En primeiro termo á
esquerda futuro almacén de materiais de construcción de
D. José Riego Lomba, abaixo edificio de D. Manuel Díaz
González “Ligero”, construido con axuda da Obra Sindical
del Movimiento.
[...] hasta ahora
había ignorado que el Excmo. Sr. Obispo tuviese
concedido licencia o dispensa para recoger el ALGA en
los días de precepto... teniendo en cuenta
la facultad espiritual de S.E. y su dispensa para
trabajar en días festivos, la necesidad de evitar
querellas entre vecinos, y las desgraciadas muertes que
casi todos los años suman en la extracción del ALGA por
las horas intempestivas en que a veces se hace, así como
el fomento de la Agricultura y el bienestar de
innumerables familias pobres que viven de aquella
industria, Delibera y Acuerda:
1.-TODOS los
vecinos del Distrito pueden dedicarse libremente a
recoger el Alga ó Yerba que la mar arroja en cualquier
día del año, sea ó no de precepto, esto es, aúnque fuere
domingo ó fiesta de guardar, desde que el solo sale
hasta que se pone.
2.-El orden que ha
de observarse para tenderlas en los secaderos, será el
de antigüedad de su extracción por cuanto tanta mayor
será la facilidad de su corrupción, cuanta mayor sea
aquella.
3.-Cada uno de los
contraventores queda incurso en la multa de 2 ducados,
fijados en los sitios de costumbre...
Defiren da maioría, tres
concelleiros, un Manuel Espino Vázquez anterior
rematante do arbitrio sobre Argazo ou Estiércol
Marino, Roque Manuel Trigo
e Domingo A. Español, íntimos amigos e contrarios
á maioría política da Corporación.
Os que
aproveitan para defende-lo arrendamento ou canon
imposto polo párroco da Guarda....á aquel
que ofrece mayor huronía en puja y subasta
pública
.
O párroco
quería cartos
é a maioría da Corporación non estaba por
sacrificar máis aos veciños que estaban pasando
por grandes penurias económicas, tendo que
pagar un canon imposto polo rematante.
---------------------------
Praza del
Progreso, logo de Ignacio Sobrino, popularmente
Praza da Fariña. Fotografía de Joaquín
Fernández Gómez
Nesta praciña comerciábase con todo tipo de
fariñas nos días de mercado. Tamén estaban aquí
a fábrica de Gofio Travieso
para alimentación infantil e enfermos, a tenda<>taberna
do tío Leza,
máis tarde a Casa de Comidas de Elías, tamén
estaba a taberna Mau Mau, así como a
barbería de Julio Pazos. A casa de enfronte era
de Dona Enriqueta Martín Rey que alugaba
camas no verán .
-----------------
En 1877 o
Alcalde D. Manuel Benito Portela Vicente se
escandaliza, porque los marineros se
dedicaban a sacar alga de mar con redes y otros
modos en días festivos, manera escandalosa por
su publicidad y por la profanación de los días
festivos... abuso que debe prohibirse en
obsequio de la moralidad pública y religiosa...
A Corporación
nomea unha Comisión Municipal que emita o
dictame que procedese, Comisión que non chega a
emitir informe algún debido á precariedade
económica e falta de recursos polos que estaba
pasando o barrio da Marina nese ano, que
aumentou no seguinte en toda a vila coa perda
das colleitas, o que obrigou ao Concello
solicitar oficialmente a condonación da
Contribución Rústica.
A Fosella e a
grúa de vapor Sertucha de Bilbao nunha invernía
de 1915. Á esquerda o Varadoiro do Muelle
e o Muelle Alto. Fotografía de D. Mariano
Jiménez Hueto.
A efectos de
poder controlar con eficacia a entrada e saída
de mercadorías – incluido ó ARGAZO – en 1878, a
Corporación presidida por don Juan Troncoso
Portela
acorda, entre outros asuntos as Vías de
Tránsito por onde debían pasar... el
argazo, estiercol y otras mercancías, a
fin de evitar la defraudación, tan fácil en este
término municipal...
-Carretera de Camposancos a La Guardia.
-Camino de
San Roque directamente al Coruto los que entren
a Salcidos y del Coruto a La Guardia por la
carretera a los que vengan á la Villa.
-Proba o
camino que viene del Rosal siguiendo
directamente a la Guardia por la Cruz de Coba,
Buján y Funchidos.
-Carretera de
la Guardia á Bayona por el punto de Casas
directamente á la Villa.
-La Rivera de
esta Villa, desde donde, como punto céntrico se
utilizarán todas las calles después que el
vigilante haya tomado razón de los géneros, al
desembarcar, y de la papeleta de introducción
que antes deberán presentar los dueños del
género.
Todos los
géneros y efectos que fueren aprehendidos fuera
de las vía señalada ó por caminos extraviados,
caerán en comiso, aunque vengan acompañados de
papeleta de introducción, á evitar reclamaciones
se expresará siempre en aquella la vía de
introducción.
Los géneros
sujetos al Impuesto, procedentes de Vigo y otros
puntos y que por ser de tránsito no puedan salir
el mismo día para fuera del Distrito, se
depositarán en el almacén de la parte baja de la
Casa Municipal, siendo la conducción y mas
gastos de cuenta del introductor.
anterior
seguinte